Syndrom oszustki: dlaczego boisz się, że „zaraz się wyda”?

Pamiętam moją pierwszą konferencję naukową… Serce waliło mi jak oszalałe. Patrzyłam na innych uczestników. Wydawali się tacy zrelaksowani. Myślałam: „Wyglądają na pewnych siebie. A ja? Ja tylko dobrze udaję. Ktoś zaraz do mnie podejdzie, zapyta, co będę prezentowała. Okaże się, że nie mam wiele do powiedzenia. Pomyśli pewnie: jakim cudem ona jest wykładowcą?”.

To doświadczenie jest zaskakująco powszechne. Nieważne, czy jesteś studentką pierwszego roku, która boi się zabrać głos na zajęciach, czy menedżerką, która właśnie dostała awans. To uczucie, że „nie pasujesz”, zdarza się przeważającej części z nas.

To nie brak kompetencji. To biologia lęku.

Masz ochotę uciec, stać się niewidoczna? Niepotrzebnie. To, co czujesz, nauka zdefiniowała już w 1978 roku. Badaczki Pauline Clance i Suzanne Imes opisały to zjawisko jako syndrom oszustki (imposter phenomenon).

Co ciekawe, badania pokazały, że najbardziej dotyka to osoby ambitne i osiągające dobre wyniki. Jeśli martwisz się, czy dasz radę – to znak, że Ci zależy. Osoby niekompetentne zazwyczaj nie mają takich wątpliwości (to z kolei tzw. efekt Dunninga-Krugera, ale o tym opowiem w innym wpisie).

Żyjemy w świecie, który ciągle się zmienia. Twój mózg dostaje mnóstwo nowych bodźców i czasem czuje przytłoczony, krzycząc: „Nie ryzykuj, bo możesz się ośmieszyć!”.

Zmień perspektywę: Twoje wątpliwości mogą być Twoją siłą

Prawdziwa oszustka boi się tylko przyłapania. Ty boisz się, że zawiedziesz – siebie lub swój zespół. Widzisz różnicę? To dowód na Twoją odpowiedzialność, a odpowiedzialność to cecha dobrego lidera.

Jako była dowódca i wykładowca mówię często: „Zespół to jeden organizm. Nie musisz wiedzieć wszystkiego. Ważne, żebyś wnosiła swoją unikalną wartość”.

Co więcej, najnowsze badania z Instytutu Technologii w Massachusetts (przeprowadzone przez Basimę Tewfik) sugerują coś fascynującego: osoby doświadczające syndromu oszusta często są lepszymi graczami zespołowymi. Dlaczego? Bo bardziej skupiają się na innych, są lepszymi słuchaczami i chętniej współpracują. A właśnie o tym, jak przekuć indywidualne słabości w siłę całego zespołu, piszę w mojej nadchodzącej książce. Niemniej zanim ona trafi w Twoje ręce – zacznij od faktów.

Jak to zrobić?

W wojsku, gdy emocje biorą górę, wracamy do procedur. W życiu cywilnym Twoją procedurą są fakty.

Fakty nie kłamią. Dlatego przygotowałam dla Ciebie narzędzie, z którego korzystałam na jednych ze swoich zajęć warsztatowych. Zamiast powtarzać w głowie: „Nie nadaję się do tego”, zrób audyt.

Pobierz narzędzie: audyt rzeczywistości (PDF).

To prosta tabela, która pomoże Ci oddzielić lęk od rzeczywistości i zbudować pewność siebie opartą na dowodach, a nie na samopoczuciu.

Źródła:

1. 1. Clance, P. R., & Imes, S. A. (1978). The imposter phenomenon in high achieving women: Dynamics and therapeutic intervention. Psychotherapy: Theory, Research & Practice. [online] https://bit.ly/4q4HeGZ [dostęp: 05.01.2026]

1. 1. Kruger, J., & Dunning, D. (1999). Unskilled and Unaware of It: How Difficulties in Recognizing One’s Own Incompetence Lead to Inflated Self-Assessments. Journal of Personality and Social Psychology. [online] https://bit.ly/4sN9eRS [dostęp: 05.01.2026]

1. 1. Tewfik, B. A. (2022). The Impostor Phenomenon Revisited: Examining the Relationship between Impostor Thoughts and Interpersonal Effectiveness at Work. Academy of Management Journal. [online] https://bit.ly/4b5mqez [dostęp: 05.01.2026]

---

🤔 A JAK JEST U CIEBIE?

Czy Tobie też zdarza się myśleć: „Zaraz się wyda”? Jak sobie z tym radzisz? Napisz mi o tym.